نوزدهمین سالگرد ثبت دیوار تاریخی تمیشه در فهرست آثار ملی - وبلاگ فوتبال

به گزارش وبلاگ فوتبال، دیوار تمیشه به طول تقریبی 12 کیلومتر با مصالح آجر به ابعاد 10 × 38 × 38 سانتی متر به جهت شمال- جنوب از دامنه های شمالی سلسله جبال البرز آغاز شده و به خلیج گرگان منتهی می گردد که با مطالعات اجرا شده بقایای بخشی از دیوار در داخل خلیج گرگان تعیین شده است.

بیشتر بخش های دیوار از بین رفته و تسطیح شده است. فقط بقایای قسمتی از لایه های تحتانی دیوار در قسمت های جنگلی و حدفاصل روستای باغو کناره، سر کلاته باقی مانده است.

دیوار دارای خندق عمیق در قسمت غربی و به سمت شهر تمیشه است و از سمت شرق به دره های عمیق و رودخانه منتهی می گردد.

در خصوص زمان ساخت و ارتباط دیوار تمیشه با دیوار عظیم گرگان مطالعات باستان شناسی آغاز شده است. کاوش های سال 2007 زیرآب های خلیج گرگان بخش هایی از دیواری به نام دیوار تمیشه را آشکار کرد که گمان می رود در نقطه ای به دیوار گرگان متصل می شده است.

تأسیساتی نیز در این مورد وجود دارد که می تواند بخش های زیرآب دریا، قسمت هایی از پادگانی عظیم یا حتی بندری ساسانی باشد.

منطقه ای که تمیشه در دل خاک آن جای گرفته روزگاری محل سکونت و قصر پادشاهان ایران باستان و دروازه ورودی به شهر استرآباد و آخرین منزل طبرستان بوده است. درواقع منطقه تمیشه می تواند به عنوان یکی از کانون های باستانی و خاستگاه تمدن فرهنگ بشر در دامنه های سرسبز شمالی البرز باشد.

در دوره پادشاهی ایران باستان تمیشه که جزیی از ولایت هیرکانیا بود از لحاظ استراتژیکی و ژئوپلیتیکی و برخورداری از نیروی انسانی توانمند و شجاع برای پادشاهان وقت مهم بوده است.

شهر باستانی تمیشه در دوران تاریخ ایران باستان نقش پررنگی ایفا کرد. کوروش عظیم هخامنشی قبل از حمله به بابل قصد کرد که مناطق هیرکانی و پرثوه را در نواحی شرقی قلمرو ماد که هنوز تحت نظارت پارسی ها درنیامده بود مطیع سازد؛ به همین منظور از سال (545 -539 ق) اوقات خود را صرف سرکوب کردن طوایف اقوام نواحی شرقی کشور نموده و لشکر خود را برای سرکوب طوایف مهاجم بدوی که ممکن بود امنیت داخلی قلمرو کوروش را عرصه تهدید سازد به حرکت درآورد و در این راستا از استحکامات و قلعه های تمیشه استفاده کرد.

در دوره سلوکیان هم این منطقه همانند دیگر مناطق شمالی از خود در تقابل بیگانگان مقاومت نشان داد. اسکندر مقدونی پس از اینکه به کارهای طبرستان سروسامان داد درصدد تسخیر ممالک شرقی برآمد ابتدا به سمت استرآباد رفته و پس از سرکوب مخالفان در تمام قصبات از استرآباد به طرف پارت حرکت کرد. از جمله ایالاتی که در دوره اشکانیان برای آن ها اهمیت داشت و سد محکمی در برابر بسیاری از متجاوزان صحراگرد به شمار می آمد ایالت هیرکان بود. اهمیت این سد دفاعی بدون پشتیبانی قلاع داران دیوار تمیشه غیرممکن بود و گاهی اوقات هم به دلیل فشارهای مالیاتی و ظلم و ستم از طرف نمایندگان پادشاه مرکزی این منطقه از اطاعت حاکمیت مرکزی سرپیچی و خود را مستقل و غیر وابسته می دانست.

پادشاهان ساسانی در تمام مدت فرمانروایی در مناطق تحت امر خود دژهای گوناگون و سایر تأسیسات دفاعی را ساختند. انوشیروان ساسانی برای تسلط بیشتر ولایات دوردست آن ها به چهار دسته تقسیم کرد. خسرو انوشیروان از طبقه روستاییان سرباز ایجاد کرد و برای آنکه بهتر بتواند از سرحدها دفاع کند قابلیت های متعددی را در سرحدات مستقر ساخته و استحکامات دفاعی قوی و معبر دربند را برای قطع راه مهاجمان بدوی ایجاد و دیوار تمیشه را احداث کرد. او شهر تمیشه را در سال (531 ق - م) مورد بازید قرار داد و در آنجا پذیرایی شد و دستور داد شهر را وسعت بخشند و احتمالاً همین ملاقات شاه ساسانی از شهر بود که دستور ساخت این دیوار دفاعی صادر شد.

شهر باستانی تمیشه در طول تاریخ پرفرازونشیب خود متحمل جنگ ها، کشت و کشتارها و خونریزی های زیادی بوده است که در این باب 2 جنگ خانمان سوز بلای جان این شهر شد.

نخستین جنگ

ابن فقیه در البلدان می نویسد: در زمان خلیفه سوم عثمان بن عفان در سال 29 ه - ق. سعید بن عاص بن امیه را والی کوفه کرد. سعید از کوفه درآمد و به جهاد طبرستان پرداخت و شهرهای طبرستان / نامیه و تمیشه را گگردد و با شاه هیرکان به جنگ پرداخت و با دویست هزار درهم صلح کرد در این جنگ حضرت امام حسن (ع) و امام حسین (ع) دو فرزند حضرت امیرالمؤمنین (ع) با سعید بن عاص بودند در این نبرد مردم شهر تمیشه به جنگ با سعید پرداختند و پس از جنگ بسیار والی کوفه گفت: در صورت پذیرش صلح سوگند می خورم یک تن را نکشم. مردمان شهر صلح را پذیرفتن و از حصارها و قلاع خود بیرون آمدند ولی سعید بن عاص قرمام قتل همه با جز یک تن صادر کرد و سپس به سمت طبرستان رهسپار شد. در این نبرد سعید همه مردم را تا مرز هیرکانی مسلمان کرد ولی باز به دین ابا و اجدادی خود بازگشتن و دوباره آغاز به مقاومت کردند.

دومین جنگ

بسیاری از مورخان نابودی کامل شهر تمیشه را مربوط به اواسط قرن هفتم ه - ق . و هجوم وحشتناک قوم تاتاری می دانند. شیوه های جنگی مغولان تخریب کامل شهرها یا روستاها؛ قتل و غارت، آتش زدن خانه ها بود از جمله شهرهایی که در برابر مغولان مقاومت کرد شهر تمیشه بود. که پس از تسلط مغولان آن را به کلی ویران کردند. به گفته مورخان شهر، چندی بعد از ویرانی مجدداً در سده هشتم ه -ق بر اثر حملات امیر تیمور لنگ به طوری منهدم شد که دیگر روی آبادانی مانند گذشته به خود ندید.

شهر باستانی تمیشه به شماره 4754 و دیوار دفاعی تمیشه به شماره 4755 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید که بهمن ماه امسال نوزدهمین سالگرد ثبت این اثر تاریخی استان گلستان را شاهد هستیم.